ความศรัทธา ขนมเจาะหู-ขนมแนหรัม รสชาติแห่งพหุวัฒนธรรมคู่เมืองสตูล

ขนมวงกลมสีน้ำตาลเข้มที่มีรูตรงกลางชิ้นนี้ ไม่ได้เป็นเพียงของอร่อยเลื่องชื่อแห่งตำบลเจ๊ะบิลัง จังหวัดสตูล แต่ยังเป็น "สะพานเชื่อมวัฒนธรรม" ของคนสองศาสนา สำหรับชาวไทยพุทธ ขนมชนิดนี้คือ "ขนมเจาะหู" ซึ่งเปรียบเสมือนสัญลักษณ์แทนเงินตราโบราณที่ลูกหลานตั้งใจทำบุญส่งไปให้บรรพบุรุษผู้ล่วงลับในงานบุญสารทเดือนสิบ ขณะที่ชาวไทยมุสลิมเรียกขานว่า "ขนมแนหรัม" หนึ่งในสามขนมมงคลสำคัญที่ทุกบ้านต้องมีไว้เพื่อเฉลิมฉลองและต้อนรับแขกมาเยือนในเทศกาลฮารีรายอ บทความนี้จะพาไปสัมผัสเรื่องราวของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฮัซบี โรตีกรอบจิ๋ว ที่นำภูมิปัญญาดั้งเดิมบนสองสำรับความเชื่อมาสานต่อ จนได้รับการผลักดันจากสำนักงานเกษตรอำเภอเมืองสตูล ให้กลายเป็นฟันเฟืองสำคัญที่สร้างงาน สร้างรายได้ และหล่อเลี้ยงเศรษฐกิจชุมชนตลอดทั้งปี

มนต์เสน่ห์ฝั่งอันดามัน สู่วิถีริมน้ำเจ๊ะบิลัง

หากพูดถึง "สตูล" หลายคนคงนึกถึงภาพของเมืองสงบปลายด้ามขวานที่ซ่อนตัวอยู่ริมฝั่งทะเลอันดามัน ดินแดนที่ได้รับการยกย่องให้เป็นอุทยานธรณีโลก (UNESCO Global Geopark) ซึ่งอุดมสมบูรณ์ไปด้วยผืนป่าดึกดำบรรพ์ ถ้ำหินปูน และหมู่เกาะที่สวยงามระดับโลกอย่างเกาะหลีเป๊ะและเกาะตะรุเตา แต่สตูลไม่ได้มีดีเพียงแค่ธรรมชาติอันบริสุทธิ์ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วโลก สิ่งที่งดงามและฝังรากลึกไม่แพ้ที่ไหน คือ "สังคมพหุวัฒนธรรม" ที่ผู้คนทั้งชาวไทยพุทธ ชาวไทยมุสลิม และชาวไทยเชื้อสายจีน ใช้ชีวิตสอดประสานและพึ่งพาอาศัยกันอย่างร่มเย็น ภาพที่เราเห็นชินตาในพื้นที่แห่งนี้ คือเพื่อนบ้านต่างศาสนาที่ไปมาหาสู่ รั้วบ้านติดกันก็แบ่งปันอาหารและรอยยิ้มให้กันเสมอ พวกเขาอยู่ร่วมกันด้วยความสามัคคี เคารพในความต่าง และผูกพันกันฉันพี่น้อง

เมื่อลัดเลาะจากความพลุกพล่านในตัวเมืองมุ่งหน้าสู่ "ตำบลเจ๊ะบิลัง" ภาพของชุมชนริมชายฝั่งทะเลที่โอบล้อมด้วยแนวป่าชายเลนอันเขียวขจีจะค่อย ๆ ปรากฏให้เห็น เจ๊ะบิลังคือตัวแทนของวิถีชีวิตชาวประมงพื้นบ้านที่ผูกพันกับสายน้ำและธรรมชาติอย่างแนบแน่น สายลมทะเลที่พัดเอื่อยนำพาความสงบเรียบง่ายมาสู่ชุมชน ทว่าภายใต้ความเงียบสงบนี้กลับซุกซ่อนขุมทรัพย์ทางภูมิปัญญาอันมีชีวิตชีวา และ ณ ชุมชนริมน้ำแห่งนี้เอง ที่กลิ่นหอมหวานของขนมพื้นบ้านได้ทำหน้าที่ร้อยเรียงผู้คนต่างศรัทธาให้กลายเป็นครอบครัวเดียวกัน

จุดเริ่มต้นแห่งขนมแนหรัม-ขนมเจาะหู

จากการพูดคุยกับ ก๊ะด๊ะ-อามีด๊ะ หลีวัง เบื้องหลังความอร่อยและเรื่องราวอันงดงามนี้ มีศูนย์กลางอยู่ที่กลุ่มวิสาหกิจชุมชนฮัซบี โรตีกรอบจิ๋ว ตำบลเจ๊ะบิลัง อำเภอเมือง จังหวัดสตูล ในวันปกติพื้นที่แห่งนี้จะคุกรุ่นไปด้วยกลิ่นเนยจากการทำโรตีกรอบจิ๋วส่งขายตามร้านสะดวกซื้อระดับประเทศ แต่เมื่อปฏิทินเดินทางเข้าสู่ช่วงเทศกาลสำคัญ ก๊ะด๊ะและกลุ่มแม่บ้านจะพักกระทะโรตี แล้วหันมานวดแป้งสีน้ำตาลเข้มแทน เพื่อรังสรรค์ขนมพื้นถิ่นที่ทุกคนรอคอย

แม้จะมาจากกระทะเดียวกันและมีหน้าตาเหมือนกันทุกประการ แต่ขนมชนิดนี้กลับมีชื่อเรียกที่สะท้อนถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรม พี่น้องชาวไทยมุสลิม จะคุ้นเคยกันในชื่อ "ขนมแนหรัม" ซึ่งนิยมทำเพื่อเฉลิมฉลองในเทศกาลสำคัญอย่างฮารีรายอ ในขณะที่ชาวไทยพุทธ จะเรียกขนมชิ้นเดียวกันนี้ว่า "ขนมเจาะหู" ซึ่งเป็นของสำคัญที่ขาดไม่ได้ในประเพณีบุญสารทเดือนสิบ

ก๊ะด๊ะเล่าเรื่องราวความประทับใจแสนอบอุ่นหน้าเตาให้ฟังว่า ลูกค้าที่แวะเวียนมาสั่งขนมนั้นมีหลากหลาย ทั้งคนในชุมชนเจ๊ะบิลังเอง คนต่างอำเภอ ไปจนถึงหน่วยงานต่าง ๆ แต่สิ่งที่ทำให้คนทำรู้สึกภูมิใจที่สุดคือภาพของ "เตาเดียวที่ส่งของให้สองงานบุญ" ให้กับคนในพื้นที่มายาวนาน

"เตาเดียวกัน แป้งเดียวกันเลยค่ะ ก๊ะกับแม่บ้านก็ช่วยกันทอด ไม่ได้แบ่งหรอกว่าเป็นของใคร บางช่วงเทศกาลมันมาใกล้ ๆ กัน ฝั่งไทยมุสลิมก็มาเอาขนมแนหรัมไปเลี้ยงแขกวันรายอ ส่วนฝั่งไทยพุทธก็มาเอาขนมเจาะหูจากกระทะนี้แหละ ไปทำบุญเดือนสิบที่วัด...เห็นขนมของเราได้ไปอยู่ในงานบุญของทุกคน คนทำก็ชื่นใจแล้ว"

สิ่งนี้เปรียบให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ขนมเพียงชิ้นเดียวสามารถทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมโยงวัฒนธรรมและความศรัทธาของคนทั้งสองศาสนาให้หลอมรวมกันได้อย่างงดงาม

ภูมิปัญญาแห่งความอร่อยและส่วนผสมที่ลงตัว

แม้จะเป็นขนมที่มีรากฐานเดียวกัน แต่ในรายละเอียดกลับมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวตามความนิยมของแต่ละวัฒนธรรม ขนมเจาะหูของชาวไทยพุทธ มักจะมีเนื้อสัมผัสที่ออกไปทางกรอบ (ใช้น้ำตาลขาวหรือน้ำตาลแดง) ส่วนขนมแนหรัมของ ชาวไทยมุสลิม จะนิยมใช้น้ำตาลอ้อยจนได้สีน้ำตาลสวยงาม

เมื่อเอ่ยปากถามถึงเคล็ดลับความอร่อย ก๊ะด๊ะเล่าให้ฟังด้วยความภูมิใจว่า หัวใจสำคัญคือการรักษากรรมวิธีแบบ "สูตรโบราณดั้งเดิม" ที่สืบทอดกันมา ส่วนผสมหลักที่ขาดไม่ได้คือความหวานจากธรรมชาติ โดยสูตรลับเฉพาะของที่นี่จะเลือกใช้ น้ำตาลอ้อยธรรมชาติถึง 95% ผสมผสานกับน้ำตาลทรายเพียง 5% นำไปนวดคลุกเคล้ากับแป้งข้าวเจ้าจนเนื้อเนียนเข้ากัน

นอกจากวัตถุดิบที่คัดสรรมาอย่างดีแล้ว "รูปทรง" ของขนมก็มีความหมายที่ซ่อนอยู่ ก๊ะด๊ะสาธิตพร้อมอธิบายว่า...

"การเจาะรูตรงกลาง ไม่ใช่แค่การทำเพื่อความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่มันคือภูมิปัญญาโบราณ ถ้าเราปั้นเป็นก้อนกลม ๆ แล้วทอด แป้งข้างในจะไม่สุก การเจาะรูจะเปิดทางให้น้ำมันแทรกเข้าไปทอดเนื้อแป้งด้านในให้สุกทั่วถึงพร้อม ๆ กัน สร้างรสสัมผัสที่เป็นเอกลักษณ์ คือ กรอบนอก นุ่มใน ได้อย่างสมบูรณ์"

ก้าวข้ามเทศกาล สู่ฟันเฟืองเศรษฐกิจชุมชน

พี่ภิภพ สิทธิยาสกุล เกษตรอำเภอเมืองสตูล สำนักงานเกษตรจังหวัดสตูล เล่าให้ฟังว่า บทบาทสำคัญในการส่งเสริมกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพื่อสร้างรายได้ให้แก่ครอบครัวในระดับท้องถิ่น หนึ่งในกลุ่มที่ได้รับการสนับสนุนอย่างเป็นรูปธรรมคือ "กลุ่มวิสาหกิจชุมชนฮัซบี โรตีกรอบจิ๋ว" จากการประเมินวิสาหกิจชุมชนประจำปี กลุ่มฮัซบีได้รับการจัดให้อยู่ในเกณฑ์ "กลุ่มดี" เนื่องจากมีศักยภาพในการบริหารจัดการที่ครอบคลุมทั้ง 5 ด้าน ซึ่งรวมถึงการบริหารจัดการองค์กร การตลาด และช่องทางการจัดจำหน่ายสินค้า

นอกเหนือจากผลิตภัณฑ์โรตีกรอบแล้ว ทางกลุ่มยังได้รับการส่งเสริมให้ฟื้นฟูและยกระดับมูลค่าของขนมพื้นเมืองดั้งเดิมเพื่อขยายสู่ตลาดภายนอกชุมชน ขนมพื้นเมืองเหล่านี้ไม่เพียงแต่เป็นที่ต้องการสูงในช่วงเทศกาล แต่ยังได้รับการผลักดันให้เป็นสินค้าเศรษฐกิจที่เข้มแข็ง

"เราอยากลบภาพจำที่ว่าขนมเจาะหูหรือขนมแนหรัม ต้องทานเฉพาะช่วงงานบุญสารทเดือนสิบหรือวันฮารีรายอเท่านั้น แต่อยากผลักดันให้กลุ่มสามารถผลิตขนมคุณภาพที่ หารับประทานได้ตลอดทั้งปี เพื่อเป็นเครื่องมือสร้างเศรษฐกิจที่มั่นคงให้กับชุมชน" พี่ภิภพ กล่าวเสริม

บทสรุปแห่งความกลมเกลียว

ปัจจุบัน พื้นที่ทำขนมของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฮัซบี ได้ยกระดับกลายเป็น "แหล่งเรียนรู้" ที่สำคัญของชุมชน โดยมีเป้าหมายหลักในการอนุรักษ์กรรมวิธีการใช้น้ำตาลอ้อยและเทคนิคการเจาะรูทอดขนมแบบดั้งเดิมให้คงอยู่

สิ่งที่สะท้อนผ่านแหล่งเรียนรู้แห่งนี้ไม่ใช่แค่วิธีทำอาหาร แต่คือภาพลักษณ์อันงดงามของ สังคมพหุวัฒนธรรม ที่แสดงให้เห็นว่า ขนมพื้นบ้านชิ้นเล็ก ๆ สามารถทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างชาวไทยพุทธ ชาวไทยมุสลิม และชาวไทยเชื้อสายจีน ให้ผูกพันกันอย่างลึกซึ้ง สะท้อนภาพการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขและมีความสามัคคีกลมเกลียว และในขณะเดียวกัน ภูมิปัญญาความอร่อยนี้ก็ยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการ สร้างงาน สร้างรายได้ เพื่อหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนในชุมชนให้ก้าวเดินต่อไปได้อย่างยั่งยืน

นักท่องเที่ยวหรือผู้ที่เดินทางมาเยือนตำบลเจ๊ะบิลัง จังหวัดสตูล สามารถแวะเวียนมาร่วมอุดหนุนโรตีกรอบและขนมแนหรัมได้ที่กลุ่มวิสาหกิจชุมชนฮัซบี เพื่อช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าพื้นเมืองและสนับสนุนความเข้มแข็งของเศรษฐกิจชุมชนในทุกเทศกาล

📍 ข้อมูลสำหรับผู้ที่สนใจศึกษาดูงานและอุดหนุนสินค้า

สถานที่ตั้ง : กลุ่มวิสาหกิจชุมชนฮัซบี โรตีกรอบจิ๋ว ตำบลเจ๊ะบิลัง อำเภอเมือง จังหวัดสตูล

ช่องทางจำหน่าย : สามารถหาซื้อได้ที่หน้าร้าน, ร้านสะดวกซื้อชั้นนำ และสั่งซื้อผ่านช่องทางออนไลน์ของกลุ่ม

ช่องทางการติดต่อ : 08 9734 7450

https://www.facebook.com/profile.php?id=100057169193082&locale=th_TH